Co to jest VPN? Jak działa i do czego służy VPN?

Radek Król Aktualizacja: 06.11.2019
Co to jest VPN? Jak działa i do czego służy VPN?

VPN to skrót od angielskich słów Virtual Private Network czyli Wirtualna Sieć Prywatna. Jest to technologia, która pozwala na stworzenie szyfrowanego tunelu pomiędzy urządzeniem użytkownika a siecią, dzięki czemu może on zabezpieczyć przesyłane dane oraz chronić swoją prywatność. Przy pomocy połączenia z VPN, użytkownik łączy się z Internetem za pośrednictwem specjalnego serwera pośredniczącego, który szyfruje i deszyfruje cały ruch oraz ukrywa prawdziwy adres IP. Z tego tekstu dowiesz się co to jest VPN, na jakiej zasadzie działa oraz jakie ma praktyczne zastosowania podczas codziennego korzystania z sieci.

Co to jest VPN?

VPN to usługa sieciowa, która jest coraz częściej stosowana nie tylko przez osoby z branży IT oraz pracowników wielkich korporacji, ale również przez zwykłych użytkowników Internetu. Szukając informacji na temat bezpieczeństwa w sieci oraz sposobów na ochronę prywatności z pewnością mogłeś trafić na to pojęcie.

VPN dosłownie oznacza Wirtualną Sieć Prywatną (ang. Virtual Private Network). Wirtualność w tym pojęciu odnosi się do tego, że jest to sieć, która fizycznie nie istnieje. Oznacza to, że jest to sieć, która działa w pewnym sensie na zasadzie umowy - w ramach całego Internetu, pewne serwery i komputery są ze sobą połączone i tworzą swoją własną, sieć w której się komunikują. Cała komunikacja opiera się na zbiorze pewnych ustalonych i określonych zasad (w tym przypadku protokołów VPN). Prywatna - dlatego, że dostęp do niej mają tylko określone serwery i urządzenia, które zostały uwierzytelnione i zweryfikowane i nikt z zewnątrz nie jest w stanie uzyskać do niej dostępu.

Dzięki temu wszystkie dane, które są przesyłane i wymieniane za pośrednictwem sieci VPN, są chronione przed dostępem osób trzecich. ISP, cyberprzestępców i hakerów, służb i wszystkich innych podmiotów, które mogą lub chcą Cię podsłuchiwać. Wykorzystanie serwera pośredniczącego sprawia, że to właśnie on staje się punktem, przez który łączysz się z Internetem. Pozwala to ukryć prawdziwe IP i pomaga chronić Twoją prywatność w sieci.

Najprostszą definicję VPN można sformułować następująco:

VPN to szyfrowany tunel, który łączy ze sobą dwa punkty w sieci i uniemożliwia dostęp do zachodzącej między nimi komunikacji innym podmiotom.

Przebieg komunikacji sieciowej przy wykorzystaniu VPN można zobrazować przy pomocy poniższego schematu:

Jak działa VPN - uproszczony schemat

Schemat działania sieci VPN

TOP 5 polecanych dostawców VPN

VPN możesz skonfigurować samodzielnie lub skorzystać z gotowej usługi komercyjnej przygotowanej przez wyspecjalizowane w tym firmy. Zarówno jedno jak i drugie rozwiązanie ma swoje plusy i minusy. W naszej redakcji przyjrzeliśmy się licznym firmom oferującym płatne VPN i wybraliśmy te, które w naszej ocenie są najbardziej uniwersalne i spełnią oczekiwania możliwie największej liczby użytkowników sieci. Ich dokładny opis możesz znaleźć w naszym rankingu VPN.

Dostawca VPN
Cena
Zwrot pieniędzy
Szczegóły oferty
1
od 6.67$ miesięcznie
30 dni na zwrot pieniędzy
2
od 3.49$ miesięcznie
30 dni na zwrot pieniędzy
3
od 2.75$ miesięcznie
45 dni na zwrot pieniędzy

Jak działa VPN?

Wirtualna Sieć Prywatna do swojego prawidłowego działania potrzebuje odpowiednio skonfigurowanego serwera VPN. Pełni on rolę pośrednika w całej komunikacji sieciowej - pomiędzy komputerem użytkownika, a Internetem. To właśnie serwer VPN odpowiada za szyfrowanie i deszyfrowanie treści na drodze użytkownik - Internet.

Użytkownik, aby móc łączyć się z serwerem VPN potrzebuje specjalnego oprogramowania - klienta VPN. Najpopularniejsze systemy i urządzenia są wyposażone w obsługę podstawowych protokołów VPN, które umożliwiają nawiązanie połączenia z serwerem. Zarówno Windows, MacOS jak i Linux obsługują podstawowe protokoły VPN. Podobnie jest z telefonami i tabletami - na iPhonie i Androidzie bez problemu połączymy się z VPN. Połączenie VPN można również skonfigurować na routerze.

Lepszym rozwiązaniem jest jednak z korzystanie ze specjalnych programów służących do łączenia się z VPN. Pozwalają one na znacznie dokładniejszą konfigurację oraz są o wiele wygodniejsze w obsłudze. Klienta VPN można pobrać ze strony dostawcy usługi, jeżeli zdecydujemy się na rozwiązanie komercyjne, od wyspecjalizowanej firmy. Inną opcją jest pobranie niezależnego klienta, którego konfiguracja może okazać się jednak nieco bardziej skomplikowana dla mniej doświadczonych użytkowników. Do takich rozwiązań należy np. klient OpenVPN czy Tunnelblick.

Nawiązanie połączenia z serwerem VPN wymaga uwierzytelnienia i zweryfikowania użytkownika. Odbywa się to przy pomocy loginu oraz hasła. Dzięki temu całe połączenie z siecią może być zaszyfrowane. To, jak silny będzie zastosowany algorytm szyfrujący (i tym samym stopień bezpieczeństwa) zależy od protokołu VPN, przy pomocy którego zostało nawiązane połączenie. Jeden serwer VPN może obsługiwać nawet kilka różnych protokołów VPN, które różnią się od siebie stopniem bezpieczeństwa oraz szybkością

Do najczęściej używanych i najpopularniejszych protokołów VPN należą:

Szyfrowanie połączenia odbywa się na drodze urządzenie użytkownika - serwer VPN. Rolą serwera VPN jest odszyfrowanie danych przesłanych za pośrednictwem tunelu przez użytkownika, a następnie przekazanie ich dalej do globalnej sieci. Podobnie ma się sprawa z danymi przychodzącymi z Internetu. Serwer najpierw je szyfruje, a następnie przesyła do użytkownika.

To właśnie ta komunikacja zostaje zabezpieczona przed dostępem niepowołanych osób. Jest to niezwykle ważne przy korzystaniu z publicznych wi-fi czy w innych sytuacjach, w których nie chcesz narazić się na ryzyko, że ktoś podejrzy to co robisz w sieci.

Łącząc się z Internetem przy wykorzystaniu VPN, Twój prawdziwy adres IP zostanie ukryty. W sieci będziesz widoczny przy pomocy nowego adresu IP, który jest przypisany do serwera VPN, z którym jesteś połączony. Wszystkie serwisy i usługi w Internecie będą "widzieć" tylko adres tego serwera VPN, również uwzględniając jego fizyczną lokalizację w geolokalizacji - fora internetowe, serwisy społecznościowe czy usługi VOD.

Wyjaśniając to bardziej obrazowo - jeżeli połączysz się z niemieckim serwerem VPN, to uzyskasz niemiecki adres IP, a wszystkie usługi i serwisy w Internecie będą myślały, że znajdujemy się fizycznie w Niemczech. Prawdziwy adres IP będzie niewidoczny i niedostępny, będzie znany tylko serwerowi VPN, który musi wiedzieć gdzie przesyłać dane.

VPN w odróżnieniu od proxy pozwala na zabezpieczenie całego połączenia sieciowego. Jeżeli zostanie uruchomiony na komputerze, to zabezpieczy przychodzące i wychodzące połączenia z komputera, jeżeli na routerze - umożliwi zaszyfrowanie komunikacji wszystkich urządzeń, które łączą się z siecią przez ten konkretny router . Oczywiście, są aplikacje które pozwalają na konfigurację VPN pod konkretne potrzeby. I dzięki temu można np. ruch niektórych aplikacji przepuszczać przez serwer VPN, a z niektórych nie (jest to tzw. split tunneling).

Prywatność i bezpieczeństwo w VPN

Bezpieczne korzystanie z Internetu

Korzystanie z VPN podnosi nasze bezpieczeństwo podczas korzystania z sieci. Łącząc się z Internetem za pośrednictwem sieci VPN, szyfrujesz i ukrywasz przed osobami postronnymi całą aktywność internetową. Dzięki temu cyberprzestępcy nie są w stanie przechwycić danych, haseł czy poufnych informacji, które przesyłasz. Dostawca Internetu lub służby nie będą w stanie podsłuchiwać, analizować i monitorować, jaką zawartość przeglądasz lub co robisz w sieci. Osoby, które chciałyby poznać Twoją aktywność w sieci zobaczą jedynie ciąg zaszyfrowanych, pozbawionych sensu danych, których przy obecnych możliwościach obliczeniowych nie da się złamać.

O stosowaniu VPN powinieneś poważnie pomyśleć podczas korzystania z publicznych sieci WiFi. Korzystanie z nich np. na lotnisku czy w hotelu niesie ze sobą ryzyko, że to co będziesz robić online może zostać bez problemu podsłuchane i przechwycone - szyfrowanie zapewniane przez VPN przed tym chroni. Bez VPN cała aktywność internetowa, hasła, treść wiadomości czy przesyłane pliki, które nie są szyfrowane mogą wpaść w ręce niepowołanych osób i zostać użyte w złych celach.

Jeżeli jeśli korzystasz z sieci Wi-Fi w domu lub pracy, gdzie dostęp do sieci mają jedynie uprawnione osoby, to możesz czuć się w miarę bezpieczny (chyba, że ktoś się do niej włamie). Jednak w przypadku sieci publicznych każdy, kto posiada odpowiednią wiedzę i narzędzia, może przechwycić nieszyfrowane treści przesyłane przez innych użytkowników.

VPN ma również swoje zastosowanie w biznesie. Małe i średnie firmy oraz wielkie korporacje korzystają z VPN żeby zapewnić swoim pracownikom bezpieczny dostęp do zasobów firmowej sieci z dowolnego miejsca na świecie. Dzięki temu praca zdalna z domu czy kawiarni, podczas delegacji do innego kraju lub bezpośrednio w siedzibie klienta może odbywać się bez przeszkód. Wystarczy jedynie połączenie z Internetem, dzięki czemu za pośrednictwem serwera VPN można nawiązać bezpieczne połączenie z firmową siecią. W tej sytuacji sieć VPN staje się łącznikiem nie pomiędzy użytkownikiem a Internetem, a pomiędzy użytkownikiem a siecią firmową.

Ochrona prywatności w sieci

Wiele osób decyduje się na korzystanie z VPN głównie w celu ochrony prywatności w sieci. Jest to świetne narzędzie do ukrycia prawdziwego adresu IP podczas aktywności online. Wszystko za sprawą dojścia serwera VPN na drodze pomiędzy Tobą, a globalną siecią. Sprawia on, że Twój prawdziwy adres IP pozostaje ukryty przed wszystkimi usługami sieciowymi, z których korzystasz w momencie połączenia z VPN.

W sieci jesteś widoczny jedynie przy pomocy adresu IP przypisanego do serwera VPN, za pomocą którego w danym momencie się łączysz. Dzięki temu można zachować prywatność i nie ujawniać swojej prawdziwej lokalizacji - np. na forach internetowych, w serwisach społecznościowych czy podczas korzystania z P2P i torrentów.

Jeżeli ktoś będzie chciał Cię namierzyć, to dotrze jedynie do serwera VPN, z którego korzystają również setki innych użytkowników. Jeżeli jest to serwer, który znajduje się w innym kraju lub należy do zagranicznej firmy i nie gromadzi przy tym logów, to dojście do Twojego prawdziwego adresu IP będzie mało realne. Pod warunkiem, że korzystasz z usługi komercyjnej - przy własnym serwerze VPN, będzie Cię łatwo namierzyć.

Jeżeli zależy Ci na prywatności, to kluczowe jest żeby wybrać dostawcę VPN, który nie przechowuje logów aktywności online użytkowników na swoich serwerach.

Wirtualna zmiana lokalizacji dzięki zmianie IP

Za pomocą VPN można w prosty i wygodny sposób na zmienić adresu IP - zarówno na adres polski jak i zagraniczny. W tej sytuacji ogromną przewagę mają usługi, które można kupić od dostawcy VPN, w przeciwieństwie do samodzielnej konfiguracji serwera. Wyspecjalizowane firmy oferujące VPN zapewniają bowiem dostęp do bardzo dużej liczby serwerów, zlokalizowanych w różnych krajach. Dzięki temu bez problemu można swobodnie zmieniać kraj, przez jaki będziemy przechodzić w danym momencie połączenie z siecią (np. na USAWielką BrytanięFrancjęRosję). Najlepsi dostawcy oferują zazwyczaj ponad 50 dostępnych państw, w których mają ponad 2000 serwerów. 

W przypadku samodzielnej konfiguracji VPN uzyskanie dużego zakresu adresów IP z których możemy korzystać jest bardziej problematyczne i kosztowne. Każda nowa lokalizacja to konieczność skonfigurowania i uruchomienia nowego serwera, a gdy korzysta z niego tylko jedna osoba, to miesięczna cena kilku maszyn szybko staje się bardzo duża.

Cenzura

Omijanie blokad i cenzury Internetu

Cenzura i blokada dostępu do treści stanowią poważne zagrożenie dla wolności słowa w Internecie. VPN pozwala na skuteczne omijanie wszelkich ograniczeń w swobodnym dostępie do sieci. Jeżeli Twój dostawca usług internetowych lub władze państwa, w którym mieszkasz, uniemożliwiają dostęp do niektórych zasobów sieciowych, to z pomocą VPN ominiesz tego rodzaju ograniczenia.

W tym celu wystarczy, że połączysz się z siecią przez serwer VPN zlokalizowany w państwie, w którym panuje wolność słowa w sieci i władze nie blokują dostępu treści w Internecie. Dla wielu użytkowników spędzających wiele godzin online, swobodny i nieograniczony dostęp do wszystkich zasobów sieciowych jest jednym z głównych argumentów przemawiających za kupnem VPN. Na szczęście w Polsce cenzura Internetu nie ma jeszcze takiego zasięgu jak w innych krajach, jednak dotarła również do naszego kraju (np. w związku z ustawą hazardową).

Jeżeli dużo podróżujesz, zwłaszcza do państw w których panuje silna cenzura Internetu, a dostęp do różnych serwisów i treści jest ograniczony, to przy pomocy VPN uzyskasz do nich dostęp. Dotyczy to zwłaszcza Chin, gdzie trzeba ominąć chińską cenzurę Internetu, żeby uzyskać dostęp do niedostępnych w tym kraju treści (jak np. serwisy społecznościowe, komunikatory, Facebook czy usługi Google). VPN jest obecnie jednym z najlepszych sposobów na nieocenzurowany Internet w Chinach. Uruchamiając go na telefonie lub komputerze można korzystać z sieci nie martwiąc się o blokady.

Blokady i cenzura sieci niekoniecznie musi być nakładana przez władze państwowe. Mogą to również robić instytucje oraz firmy, z których sieci aktualnie korzystamy. Uczelnie, szkoły, biblioteki czy hotele mogą blokować dostęp do tych materiałów, które uznają za niewłaściwe (np. treści dla dorosłych, gry komputerowe).

Streaming wideo z całego świata

Oprócz omijania cenzury, połączenie poprzez zagraniczny serwer VPN umożliwi dostęp do treści, które są objęte blokadami regionalnymi. Niestety, granice geograficzne państw mają również przełożenie na granice w sieci i chcąc obejrzeć materiały będące w ofercie amerykańskiego Netflixa w Polsce, seriale dostępne w iPlayerze BBC, Hulu oraz w wielu innych zagranicznych serwisach VOD trzeba zmienić adres IP na taki, który pozwoli na dostęp do tych treści.

Ograniczenia regionalne dotyczą również Polaków za granicą. Chcąc skorzystać z polskich serwisów VOD podczas pobytu w innym kraju otrzymasz komunikat o błędzie i informację o ograniczeniach licencyjnych związanych z lokalizacją. Przy pomocy usług VPN można ten problem rozwiązać. Wystarczy zmienić IP na polskie. Szerzej ten temat omówiliśmy w naszym poradniku na temat oglądania polskiej telewizji za granicą.

Obchodzenie ograniczeń związanych z geolokalizacją polega na tym, że mając wykupioną usługę VPN, można wybrać państwo, przez które będzie przechodzić połączenie - chodzi o lokalizację fizyczną serwera. Może on być zlokalizowany w Polsce, Wielkiej Brytanii, USA, Niemczech lub dowolnym innym, interesującym nas kraju. Polacy mieszkający za granicą, powinni upewnić się, że wybrany dostawca VPN polski serwer VPN. Dlatego przed zakupem usługi zawsze warto upewnić się, czy interesujący Cię dostawca VPN posiada w konkretnym kraju serwery.

Główne wady VPN

Tak jak wszystko na świecie, również Wirtualna Sieć Prywatna nie jest usługą bez wad. Pomimo licznych zalet, warto wiedzieć jakie ta usługa ma niedogodności:

  • możliwy spadek prędkości
  • zwiększony ping
  • bany i blokady adresów IP w licznych serwisach i usługach online

Spadek prędkości zaobserwujemy niemal zawsze, jednak to mocno będzie odczuwalny zależy od kilku czynników. Sam proces szyfrowania i deszyfrowania może o około 5% spowolnić połączenie sieciowe. Dlatego np. protokół PPTP jest najszybszy, ale również najmniej bezpieczny i wycofany z oferty przez większość dostawców usług VPN.

Jednak znacznie bardziej na średnią prędkość wpływa infrastruktura, którą posiada dostawca usługi oraz stopień obciążenia jej przez użytkowników. Jeżeli serwer jest przeciążony, a i ma słabe łącze słabe, to nawet gdy Twoja prędkość bez VPN dochodzi do 100 Mb/s, to ze słabym VPN może wynieść 5 Mb/s . Dlatego warto stawiać na pewne i sprawdzone firmy, które mają w ofercie serwery liczone w setkach. Te testowane i polecane przez nas spowalniają łącze nie więcej niż o 5-10%.

Fakt łączenia się z siecią przez serwery niekiedy dość znacząco oddalone od naszego miejsca pobytu przełoży się negatywnie na średni ping. Fizyki się nie oszuka, jeżeli będą musiały przebyć trasę np. z Polski do Australii w tę i z powrotem to trzeba spodziewać się wysokiego pingu. Dlatego w tych sytuacjach, gdy ważne jest aby był najniższy, warto łączyć się przez serwery w dość bliskiej odległości geograficznej od lokalizacji urządzenia.

Jedną z niedogodności dzielenia jednego serwera z wieloma użytkownikami sieci, którzy korzystają z VPN do różnych celów jest ryzyko natknięcia się na blokady i zbanowany adres IP. Może to być np. komunikat od Google o podejrzeniu, że jest się robotem i konieczność wykonania testu antyspamowego. Na szczęście jest na to prosty sposób, wystarczy się rozłączyć z aktualnym serwerem i połączyć z innym. Nie zajmie to więcej niż 10s.

Darmowy VPN - dlaczego musisz na nie uważać?

W Internecie możesz się natknąć na wiele usług VPN, które są reklamowane jako tzw. "free VPN". To o czym ich twórcy już nie wspominają, to sposób w jaki utrzymują swoje darmowe usługi. A tutaj sprawa jest prosta - sprzedawane są dane użytkowników, którzy korzystają z darmowych usług VPN oraz moc obliczeniowa ich komputerów.

Większość darmowych VPN opiera swój biznes o sprzedaż informacji o zachowaniach użytkowników, odwiedzanych przez nich stronach, czynnościach wykonywanych w sieci i wielu innych danych, które są wyjątkowo cenne dla firm marketingowych. Pamiętaj - wszystko co robisz w sieci będąc połączonym z VPN przechodzi przez serwer należący do jakiejś firmy. Jeżeli za to nie płacisz... pieniędzmi, to płacisz w inny sposób. Nikt nie daje usługi za darmo.

Niektóre firmy oferują natomiast zasoby komputerowe i łącze internetowe użytkowników, którzy zainstalowali ich aplikacje, do dalszej odsprzedaży. Przykładowo, od firm oferujących darmowy VPN z takim modelem biznesowym, można wykupić usługę wykorzystania komputerów i adresów IP przypisanych do mieszkańców Krakowa. Wystarczy, że zainstalujesz aplikację do łączenia się z darmowym VPN-em, a przez Twój komputer ktoś będzie mógł robić w sieci rzeczy, o których nie będziesz miał pojęcia. Dlatego radzimy wystrzegać się darmowych VPN, gdyż stanowią ogromne zagrożenie dla bezpieczeństwa i prywatności.

Podsumowanie

Mamy nadzieję, że w tym krótkim artykule udało nam się w sposób przystępny i zrozumiały wyjaśnić co to jest VPN oraz przedstawić najważniejsze zastosowania tej usługi oraz jej wady. Sprawdź również nasze porównanie VPN gdzie zestawiliśmy najważniejsze cechy wszystkich dostawców VPN opisanych w naszym serwisie.

W obecnych czasach coraz więcej aspektów naszego życia toczy się w Internecie. Wraz z tym, rośnie poziom zagrożeń płynących z różnych stron. VPN to tylko jedno z narzędzi, które może wspomóc nas w ochronie prywatności oraz podnieść poziom bezpieczeństwa podczas korzystania z sieci. Najważniejsze, żeby być świadomym tego, że w Internecie nigdy nie jesteśmy w 100% bezpieczni.

Czytaj również: